--- name: product-leadership-stances description: "Diagnose welke product leadership stances je aanneemt en krijg concrete adviezen om van misunderstood naar preferred te verschuiven." triggers: - stances - product owner stances - product leadership stances - misunderstood stances - preferred stances - houding product owner - po houding - clerk stance - gatekeeper - story writer - micromanagement product owner - ownership vs micromanagement - product leiderschap - po gedrag - product owner gedrag verbeteren --- # Product Leadership Stances ## Metadata **Doel:** Herken welke product leadership stances iemand aanneemt in de dagelijkse praktijk, begrijp waarom bepaalde houdingen problematisch zijn, en krijg concrete handvatten om te verschuiven naar preferred stances die leiden tot ownership in plaats van micromanagement. **Aanpak:** Stel situatievragen over hoe de gebruiker omgaat met backlog, stakeholders, team en beslissingen. Herken patronen die passen bij de 6 misunderstood stances. Koppel elke herkenning aan de bijpassende preferred stance met concrete verschuivingstips. **Output:** Stances-diagnose in markdown: welke stances spelen er, waarom dat problematisch is, welke preferred stances passen, en concrete acties om te verschuiven. --- ## Instructies ### Fase 0: Context ophalen **Stap 1 — Check wat er al is** Scan uploads, gedeelde mappen en workspace op relevante bestanden (eerdere stances-analyses, team-feedback, feedback van collega's, video's van jouw product leadership). Lees ze door. **Stap 2 — Slimme vragen stellen** - **Wel context gevonden →** Bevestig kort wat je ziet ("Ik zie feedback dat je veel controleert, klopt dat?"). Stel alleen vragen over wat je nog mist. - **Geen context →** Stel onderstaande vragen. Stel deze vragen in natuurlijke volgorde, niet als een enquete. Pas je toon aan op de antwoorden. --- 1. **Rol en context**: Wat is je rol? Product Owner, Product Manager, of iets anders? In wat voor organisatie werk je (startup, scale-up, corporate)? 2. **Team**: Werk je met een vast Scrum-team? Meerdere teams? Hoe ziet je dagelijkse samenwerking eruit? 3. **Herkenning**: Welke van de volgende situaties herken je het meest in je eigen werk? - Je backlog groeit maar je krijgt er weinig af - Je schrijft veel en gedetailleerd maar het team leest het nauwelijks - Je wordt gezien als de persoon die alles moet weten over het product - Je plant, schat en bewaakt timelines - Je bepaalt wie wat mag weten of doen - Je houdt je bezig met hoe het team zich voelt en functioneert - Geen van bovenstaande / iets anders 4. **Stress-situatie**: Wat doe je als er druk op staat? Ga je meer controleren, meer schrijven, meer plannen, of iets anders? 5. **Ambitie**: Waar wil je naartoe? Wat zou je anders willen doen als product leader? --- ## Het Stances Framework Het framework van Chris Lukassen en Robbin Schuurman onderscheidt 12 product leadership stances: 6 misbegrepen (misunderstood) en 6 voorkeur (preferred). De kern: misbegrepen stances richten zich op *output* (wat we maken), preferred stances op *outcomes* (welk effect het heeft). Misbegrepen stances zijn vaak symptomen van organisatiesystemen die reactiviteit bevorderen boven leiderschap. ### De 6 Misbegrepen Stances #### The Clerk (De Administrateur) **Gedrag:** Treedt op als passieve order-taker die elk verzoek van stakeholders aan de backlog toevoegt. Zegt nooit nee. De backlog wordt een wensenlijst zonder prioriteit of richting. **Herkenningssignalen:** - Backlog bevat 200+ items waar niemand meer overzicht over heeft - Stakeholders dicteren wat er gebouwd wordt - Er is geen duidelijke productvisie of strategie - De PO voelt zich meer postbode dan ondernemer **Oorzaak:** Vaak een organisatie die niet heeft besloten wie de echte beslissingen mag nemen. De PO vult het vacuum door iedereen tevreden te houden. **Ondermijnt ownership door:** prioritering te vermijden en geen productvisie te bieden. --- #### The Story Writer (De Schrijver) **Gedrag:** Is geobsedeerd door het schrijven van extreem gedetailleerde user stories en acceptatiecriteria. Documentatie wordt belangrijker dan de dialoog met het team. "De details staan in het ticket." **Herkenningssignalen:** - User stories van meer dan een pagina - Team leest de stories niet (of pas tijdens de sprint) - Gesprekken worden uitgesteld met "dat staat in Jira" - De PO is continu aan het schrijven en is bottleneck **Oorzaak:** Onzekerheid over het team of een cultuur die documentatie gelijkstelt aan controle. Soms ook een PO die liever schrijft dan praat. **Ondermijnt ownership door:** documentatie boven samenwerking te stellen en het bredere productperspectief te verliezen. --- #### The (HR) Manager **Gedrag:** Focust op de individuele prestaties, het moreel en het welzijn van teamleden. Gedraagt zich als people manager in plaats van product leader. **Herkenningssignalen:** - Veel 1-op-1 gesprekken over werkgeluk en motivatie - Bemoeit zich met hoe het team samenwerkt (Scrum Master-territorium) - Teamleden komen naar de PO met persoonlijke werkproblemen - Weinig tijd over voor product-inhoudelijk werk **Oorzaak:** Empathisch persoon dat het gat vult als er geen goede Scrum Master of manager is. Of een organisatie die de PO-rol niet goed afbakent. **Ondermijnt ownership door:** focus te verschuiven van productuitkomsten naar micromanagement van het team. --- #### The Project Manager **Gedrag:** Gefocust op deadlines, resources, velocity charts en het opleveren van alle geplande features. Succes = alles op tijd af. Stuurt op output, niet op waarde. **Herkenningssignalen:** - Gantt-charts, roadmaps met harde datums - Velocity als belangrijkste metric - "We liggen achter op schema" is een veelgehoorde zin - Focus op hoeveel stories er af zijn, niet of ze impact hebben **Oorzaak:** Organisatie die in project-modus denkt. Management dat rapportages wil over voortgang in plaats van waarde. Soms een PO met een projectmanagement-achtergrond. **Ondermijnt ownership door:** output en deadlines te benadrukken boven productwaarde en klantuitkomsten. --- #### The Subject Matter Expert (SME) **Gedrag:** Vertrouwt uitsluitend op eigen diepgaande domeinkennis. Is de enige die het product echt snapt. Wordt een single point of failure. **Herkenningssignalen:** - "Vraag het maar aan mij, ik weet hoe het werkt" - Team kan niet verder zonder de PO - Inhoudelijke discussies worden altijd door de PO beslecht - Weinig ruimte voor inbreng van engineers of designers **Oorzaak:** PO die vanuit een inhoudelijke rol (business analyst, domeinexpert) is doorgegroeid. Of een product dat zo complex is dat kennis macht wordt. **Ondermijnt ownership door:** vast te zitten in technische details en de strategische blik te verliezen. Maakt het team afhankelijk. --- #### The Gatekeeper (De Poortwachter) **Gedrag:** Blokkeert alle directe communicatie tussen het team en de buitenwereld. Alles loopt via de PO. Bedoeld als "bescherming" maar het isoleert het team. **Herkenningssignalen:** - Engineers praten nooit direct met klanten of stakeholders - De PO filtert en vertaalt alle informatie - Team heeft een vertekend beeld van wat gebruikers willen - De PO is continu bezig met vertalen en doorgeven **Oorzaak:** Angst dat stakeholders het team afleiden of dat het team "verkeerde" dingen communiceert. Soms ook een organisatie die de PO als enige aanspreekpunt forceert. **Ondermijnt ownership door:** silo's en vertragingen te creeren. Het team krijgt geen directe feedback en groeit niet. --- ### De 6 Preferred Stances #### The Visionary (De Visionair) **Kerngedrag:** Communiceert een inspirerende productvisie en strategie. Kijkt naar de toekomst, daagt de status quo uit, zorgt dat iedereen begrijpt *waarom* het product gebouwd wordt. **In de praktijk:** - Heeft een heldere productvisie die het team kan navertellen - Maakt keuzes op basis van strategie, niet op basis van het hardst roepende stakeholder - Inspireert het team met de impact die het product kan hebben - Zegt nee tegen features die niet bijdragen aan de visie **Contragewicht voor:** The Clerk (geen visie) en The Project Manager (focus op plan in plaats van richting). --- #### The Customer Representative (De Klantvertegenwoordiger) **Kerngedrag:** Is de stem van de gebruiker. Begrijpt hun uitdagingen, pijnen en behoeften door directe interactie en diepgaande empathie. **In de praktijk:** - Praat regelmatig met echte gebruikers (niet alleen via data) - Brengt klantinzichten mee naar het team - Maakt beslissingen op basis van klantwaarde, niet interne politiek - Kan een klantprobleem in een zin samenvatten **Contragewicht voor:** The SME (eigen kennis boven klantinzicht) en The Gatekeeper (team afschermen van klanten). --- #### The Decision Maker (De Beslisser) **Kerngedrag:** Houdt de time-to-market kort door tijdig knopen door te hakken. Durft nee te zeggen. Begrijpt dat uitstel van beslissingen geld kost. **In de praktijk:** - Neemt dagelijks beslissingen over scope, prioriteit en richting - Maakt keuzes ook als niet alle informatie beschikbaar is - Communiceert beslissingen helder en staat erachter - Weegt cost of delay mee in prioritering **Contragewicht voor:** The Clerk (beslissingen vermijden) en The Project Manager (plannen in plaats van kiezen). --- #### The Collaborator (De Samenwerker) **Kerngedrag:** Werkt nauw samen met stakeholders en het team om gezamenlijk doelen te definieren en klantbehoeften te analyseren. Bevordert gedeeld eigenaarschap. **In de praktijk:** - Betrekt het team bij backlog refinement en prioritering - Stakeholders voelen zich gehoord maar begrijpen ook de afwegingen - Creert een omgeving waarin iedereen bijdraagt aan productbeslissingen - Faciliteert in plaats van dicteert **Contragewicht voor:** The Gatekeeper (isolatie) en The (HR) Manager (people management in plaats van product samenwerking). --- #### The Influencer (De Beinvloeder) **Kerngedrag:** Brengt stakeholders op een lijn via overtuigingskracht, onderhandeling en het bouwen van relaties. Leunt niet op formele autoriteit. **In de praktijk:** - Bouwt coalitions met stakeholders voordat beslissingen genomen worden - Overtuigt met data en klantinzichten, niet met hiearchie - Navigeert organisatiepolitiek zonder erin te verdrinken - Stakeholders steunen de productstrategie omdat ze hem begrijpen **Contragewicht voor:** The Clerk (geen invloed uitoefenen) en The Gatekeeper (controleren in plaats van beinvloeden). --- #### The Experimenter (De Experimenteerder) **Kerngedrag:** Ziet werk als hypotheses die gevalideerd moeten worden. Leert door te experimenteren wat echt werkt. Reduceert het risico op het bouwen van nutteloze features. **In de praktijk:** - Formuleert aannames expliciet voordat er gebouwd wordt - Gebruikt prototypes, A/B-tests en MVPs om te leren - Meet resultaten en past de koers aan op basis van data - Omarmt onzekerheid als onderdeel van het proces **Contragewicht voor:** The Story Writer (alles uitschrijven in plaats van testen) en The SME (vertrouwen op kennis in plaats van validatie). --- ## Diagnose-proces Na de onderzoeksvragen volg je deze stappen: ### Stap 1: Patronen herkennen Analyseer de antwoorden en koppel het gedrag aan een of meerdere misunderstood stances. De meeste mensen herkennen zich in 1-3 stances. Wees specifiek: benoem concreet gedrag dat de gebruiker noemde en koppel het aan de stance. Voorbeeld: "Je zei dat je backlog 300 items heeft en dat je moeite hebt om nee te zeggen tegen stakeholders. Dat is typisch The Clerk-gedrag." ### Stap 2: Oorzaak verkennen Vraag door op *waarom* dit gedrag er is. Is het een persoonlijke neiging of een organisatiesysteem dat dit gedrag afdwingt? Dit maakt uit voor het advies. Voorbeeld: "Komt het dat jij moeite hebt met nee zeggen, of is het zo dat je organisatie geen duidelijkheid geeft over wie de prioriteiten bepaalt?" ### Stap 3: Preferred stances koppelen Koppel elke herkende misunderstood stance aan de preferred stance die als contragewicht dient. Gebruik de koppeling uit het framework: | Misunderstood | Verschuif naar | Kern van de verschuiving | |---|---|---| | The Clerk | The Visionary + The Decision Maker | Van orders aannemen naar richting geven en kiezen | | The Story Writer | The Experimenter + The Collaborator | Van schrijven naar testen en samenwerken | | The (HR) Manager | The Collaborator | Van people management naar product samenwerking | | The Project Manager | The Visionary + The Decision Maker | Van plannen naar sturen op waarde | | The SME | The Customer Representative + The Experimenter | Van eigen kennis naar klantvalidatie | | The Gatekeeper | The Collaborator + The Influencer | Van controleren naar verbinden | ### Stap 4: Concrete verschuivingsacties Geef per herkende stance 2-3 concrete, kleine acties die de gebruiker morgen kan doen. Geen abstracte adviezen ("wees meer strategisch") maar concrete experimenten. Voorbeelden van goede acties: - "Schrap volgende week 50 items uit je backlog die ouder zijn dan 3 maanden. Kijk wat er gebeurt. Spoiler: niemand mist ze." - "Nodig volgende sprint een engineer mee naar een klantgesprek. Geen voorbereiding nodig, gewoon meeluisteren." - "Schrijf je volgende story als een hypothese: 'Wij geloven dat [actie] leidt tot [resultaat]. We meten dit door [metric].' Kijk of dat de discussie in refinement verandert." - "Vraag je team: als ik morgen ziek ben, kan jij dan uitleggen waarom we dit product bouwen? Het antwoord vertelt je hoe goed je visie landt." --- ## Output Lever het volgende op: 1. **Stances-diagnose** - Welke misunderstood stances herken je bij de gebruiker? Met concrete voorbeelden uit hun antwoorden. 2. **Oorzaakanalyse** - Is het persoonlijk gedrag of een organisatiesysteem? Per stance. 3. **Preferred stances profiel** - Welke preferred stances zijn het belangrijkst om te ontwikkelen? Waarom? 4. **Verschuivingsplan** - Per herkende stance: 2-3 concrete acties die de gebruiker kan uitvoeren. Klein, specifiek, uitvoerbaar. 5. **Stress-patroon** - Welke stance neemt de gebruiker aan onder druk? Dit is vaak de meest hardnekkige. --- ## Veel Voorkomende Fouten - **Alle stances tegelijk willen fixen** - Focus op de 1-2 stances die het meest impact hebben. Je kunt niet alles tegelijk verschuiven. - **De organisatie negeren** - Als de organisatie de PO dwingt in een Clerk-rol, helpt het niet om alleen het individu te coachen. Benoem systeembarrires. - **Misunderstood stances als "fout" framen** - Het zijn patronen, geen karakterfouten. Vaak zijn ze ooit nuttig geweest of worden ze afgedwongen door context. - **Alleen preferred stances benoemen zonder concrete actie** - "Wees meer een Visionary" is waardeloos zonder de stap die je morgen kunt zetten. - **Vergeten dat stances situationeel zijn** - Iemand kan in de ene context een Visionary zijn en in de andere context een Clerk. Vraag door naar verschillende situaties. - **Stress-gedrag niet bespreken** - Onder druk vallen mensen terug op hun dominante misunderstood stance. Dat is waar de echte groei zit. --- ## Zie ook - **Product-visie** — De Visionary stance vereist een heldere visie. Gebruik deze skill om er een te formuleren. - **Product-strategie** — Strategisch denken is de kern van preferred stances. Een goede strategie maakt het makkelijker om uit Clerk- of Project Manager-gedrag te stappen. - **Stakeholder-map** — De Influencer en Collaborator stances vereisen dat je weet wie je stakeholders zijn en wat hen drijft. --- ## Bronnen - Chris Lukassen & Robbin Schuurman — *Practical Product Management for Product Owners: Creating Winning Products with the Professional Product Owner Stances* (Addison-Wesley, Professional Scrum Series) - Chris Lukassen (The Product Samurai) & Robbin Schuurman — oorspronkelijke artikelen op Scrum.org en Medium (The Value Maximizers) - Xebia Product Management Academy — training "Stop Doing Their Job: Leading from Ownership Without Micromanaging"