---
name: variantie-toelichting
description: Schrijf flux-toelichting voor elke P&L- en balansregel boven threshold — huidige periode vs. vorige periode en vs. budget — met de oorzaak uit de onderliggende activiteit. Gebruik voor maandafsluitings-pakket en MT-rapportage.
---

# Variantie-toelichting

Gegeven huidige periode-actuals, vorige periode-actuals en budget voor dezelfde scope: produceer een commentaar-tabel.

## Drempel (threshold)

Markeer een regel voor toelichting als **een van beide** waar is:

- Absolute variantie ≥ de firma-materialiteit (gebruik de aangereikte waarde; standaard: 5% van de regel **of** €5.000, grootste van de twee)
- De regel staat op de "altijd toelichten"-lijst (typisch: omzet, brutomarge, personeelskosten, EBITDA, cash-positie)

## Per gemarkeerde regel

| Kolom | Inhoud |
|---|---|
| **Regel** | P&L-rubriek of balanspost |
| **Actueel / Vorig / Budget** | De drie waarden |
| **Δ vs. vorig** en **Δ vs. budget** | Bedrag en percentage |
| **Oorzaak** | Eén zin die de beweging verklaart vanuit onderliggende activiteit — geen herhaling van het getal |

Een **oorzaak** verklaart *waarom*, niet *wat*: *"Personeelskosten +€42k op aantreden 2 nieuwe sales-FTE per 1 maart"* — niet *"Personeelskosten gestegen met €42k (12%)"*.

## Oorzaak achterhalen

Kijk naar de activiteit achter de regel:

- **Omzet** — volume × prijs uit de verkoop-administratie, mix-effect tussen segmenten of klanten
- **Brutomarge** — inkoopwaarde / omzet, valuta-effect, voorraad-revaluatie
- **Personeelskosten** — FTE-doorrol, gemiddelde loonkosten, eenmalige posten (bonus, jubileum, transitie-vergoeding)
- **Overige bedrijfskosten** — vendor-mix, eenmalige posten, herclassificaties uit andere rubrieken
- **Afschrijvingen** — vaste-activa-doorrol uit `doorrol-schema`-skill
- **Werkkapitaal-mutaties** — DSO-trend (debiteuren), DPO-trend (crediteuren), voorraad-dagen
- **Cash** — operationele cashflow + investeringen + financiering, met grootste posten

Als de oorzaak niet duidelijk uit de data komt, schrijf *"oorzaak onduidelijk — vraagstuk voor finance-manager"* in plaats van iets uit te vinden.

## Output

De commentaar-tabel plus een korte samenvatting (3-5 zinnen) van de grootste bewegingen van de periode. Voorbeeld-vorm samenvatting:

> *Maand maart toont een EBITDA van €78k tegen €52k budget (+50%). De drie hoofdoorzaken: omzet +€124k door eerder-dan-verwachte oplevering project Zuid-West (€95k); inkoopwaarde voordeliger door valuta-effect (+€18k marge); personeelskosten conform budget. Cashflow operationeel positief op €105k door inning van twee oude debiteuren. Werkkapitaal-positie verbeterd met €60k. Open punt: brutomarge-stijging is eenmalig (valuta) — verwacht in maand 4 terug naar normaal.*

## Aandachtspunten MKB

- **Seizoenseffecten** — vergelijk niet alleen vorige periode (maand-op-maand) maar ook dezelfde periode vorig jaar (jaar-op-jaar). Detailhandel, horeca, bouw hebben sterk seizoensgedrag.
- **YTD vs. periode-puur** — een grote eenmalige post in maand 2 maakt YTD-variantie misleidend in maand 3. Toon beide.
- **Budget-bevriezing** — controleer dat de budget-kolom verwijst naar het bevroren jaarbudget, niet naar een tussentijds bijgesteld werkblad. Anders is variantie betekenisloos.
- **Eenmalige posten** — markeer expliciet wat eenmalig is (transitie-vergoeding, oude vordering geïnd, schade-uitkering). Niet doen = MT trekt verkeerde conclusies over trend.
- **Personeelskosten** — vraag salaris-mutatie-overzicht van de verloner. Vaak ligt de oorzaak in een bonus-betaling, vakantiegeld of een eenmalige uitkering die in een specifieke maand valt.

## Vorm van de output voor MT

Voor de bestuurstafel: vat de commentaar samen tot **top-5-bewegers** met één-zins-driver. De volledige tabel hoort in het close-pakket-bijlage, niet in de bestuurs-presentatie.