--- name: wetsanalyse description: >- Voert Wetsanalyse uit op Nederlandse wet- en regelgeving volgens de methode Wetsanalyse (Ausems, Bulles & Lokin) en het Juridisch Analyseschema (JAS): activiteit 2 (wetsformuleringen markeren en classificeren in JAS-klassen) en activiteit 3 (begrippen en afleidingsregels vaststellen), met een traceerbaar rapport.json-analyserapport (gepresenteerd via een HTML-viewer; Markdown als export) als resultaat. Gebruik deze skill zodra de gebruiker een wetsartikel of regeling juridisch wil analyseren, structureren, ontleden of "wetsanalyse" wil doen — ook bij vragen als "classificeer dit artikel", "welke rechtssubjecten/rechtsbetrekkingen/voorwaarden zitten hierin", "maak begrippen en afleidingsregels bij artikel X", "ontleed deze bepaling juridisch", of wanneer een bepaling brongetrouw en uitlegbaar moet worden vastgelegd voor uitvoering (bijvoorbeeld bij de Belastingdienst). Haalt de wettekst zelf op via de wettenbank-MCP. Trigger ook bij twijfel: dit is de aangewezen werkwijze voor het gestructureerd duiden van de betekenis van wetgeving. --- # Wetsanalyse (activiteit 2 + 3) ## Wat dit is en waarom het zo werkt Wetsanalyse is een gestructureerde methode om de betekenis van wetgeving expliciet, traceerbaar en uitlegbaar te maken, zodat besluiten in de uitvoering te verantwoorden zijn. Deze skill voert de analytische kern uit: - **Activiteit 2 — juridische structuur zichtbaar maken**: relevante wetsformuleringen *markeren* (2a) en elke markering een *klasse* uit het Juridisch Analyseschema (JAS) geven (2b). - **Activiteit 3 — betekenis vaststellen**: van de geclassificeerde formuleringen *begrippen* maken (3a, met definitie, voorbeeld, kenmerken/relaties) en *afleidingsregels* vastleggen (3b: beslis-, reken- en specialisatieregels en de voorwaarden daarbij). Het resultaat is één traceerbaar `rapport.json`-analyserapport, gepresenteerd via een HTML-viewer; Markdown is als export beschikbaar. Na activiteit 2 en na activiteit 3 pauzeert de skill voor een **review-checkpoint**: de analist valideert de tussenresultaten in een lokale reviewpagina en geeft per onderdeel of in het algemeen feedback, die je verwerkt voordat je verdergaat (zie stap 2b, 3b en `references/review-checkpoints.md`). **Dit is een hulpmiddel, geen vervanger van de analist.** De methode draait om het *expliciet maken van interpretatiekeuzes* zodat juristen, informatieanalisten en ICT-ontwikkelaars er samen over kunnen beslissen. Lever dus een onderbouwd, eerlijk concept op: classificeer wat helder is, en markeer twijfel, aannames en open normen als zodanig in plaats van een schijnzekerheid te produceren. Een goede analyse die haar eigen onzekerheden benoemt is waardevoller dan een gladde die ze verbergt. ## Brongetrouwheid is niet onderhandelbaar In een professionele uitvoeringscontext (zoals de Belastingdienst) hangt rechtmatigheid aan de bron. Daarom: - **Werk alleen met de letterlijke, opgehaalde wettekst.** Verzin nooit tekst, leden of artikelnummers. Citeer formuleringen letterlijk. - **Houd alles herleidbaar.** Elke markering, elk begrip en elke afleidingsregel verwijst naar de vindplaats (artikel + lid) en, waar beschikbaar, de `bronreferentie` (jci-link) uit de MCP. - **Gebruik uitsluitend de dertien JAS-klassen** hieronder. Verzin geen eigen klassen. ## Stap 1 — Wettekst ophalen via de wettenbank-MCP De gebruiker geeft doorgaans een wetsnaam + artikel(en). Haal de actuele tekst zelf op; laat de gebruiker niet plakken tenzij de MCP onbeschikbaar is. Aanbevolen volgorde: 1. `wettenbank_zoek` (op `titel`, evt. `rechtsgebied`/`ministerie`) → bepaal het **BWB-id**. 2. `wettenbank_structuur` (met `bwbId`) → controleer het juiste artikelnummer en het pad in de wet. Doe dit ook om aangrenzende/definitie-artikelen te vinden die de betekenis bepalen (zie hieronder). 3. `wettenbank_artikel` (`bwbId` + `artikel`, evt. `lid`) → haal de letterlijke tekst, `leden`, `pad` en `bronreferentie` op. Gebruik `wettenbank_zoekterm` om binnen een wet te vinden waar een begrip nog meer voorkomt, of om **brondefinities** op te sporen (een gedefinieerde term staat vaak in een apart definitieartikel vooraan de wet — haal dat artikel erbij, want het bepaalt de betekenis van de bepaling die je analyseert). Als de MCP niet beschikbaar is, zeg dat eerlijk en werk verder met door de gebruiker aangeleverde tekst, met dezelfde brongetrouwheid. ## Stap 2 — Activiteit 2: markeren en classificeren Lees de tekst lid voor lid. Identificeer samenhangende formuleringen (2a) en ken elk een JAS-klasse toe (2b). Werk fijnmazig: een lid bevat vrijwel altijd meerdere markeringen. Gebruik per klasse de **herkenningsvraag** als grammaticale ontleedvraag op de tekst. Dit is de compacte checklist; voor de volledige omschrijving, herkenningsvragen en uitdrukkingswijzen zie `references/jas-klassen-referentie.md` (raadpleeg bij twijfel of bij samenloop van klassen). | Klasse | Kern | Herken aan | | --- | --- | --- | | **Rechtssubject** | Drager van rechten/plichten; partij in een rechtsbetrekking. *Wie heeft het recht/de plicht?* | Zelfstandig naamwoord voor persoon/entiteit; 'hij', 'degene', 'een ieder', 'iemand' | | **Rechtsobject** | Voorwerp van een rechtsbetrekking/rechtsfeit. *Waar gaat het recht/de plicht over?* | Zelfstandig naamwoord (een woning, een dienst); 'dat', 'hetgeen', 'welk(e)' | | **Rechtsbetrekking** | Juridische relatie tussen twee rechtssubjecten: de een heeft een plicht, de ander het recht. | Werkwoord(combinatie): 'heeft recht op', 'heeft aanspraak op' (recht); 'stelt vast', 'moet', 'is verplicht', 'dient te' (plicht) | | **Rechtsfeit** | Handeling, gebeurtenis of tijdsverloop dat een rechtsbetrekking creëert, wijzigt of beëindigt. | Actieve werkwoordsvorm + zn: 'indienen van een bezwaarschrift', 'toekennen van een subsidie' | | **Voorwaarde** | Conditie waaraan voldaan moet zijn voor een rechtsgevolg. *Welke eis wordt gesteld?* | Voorwaardelijke bijzin: 'indien', 'als', 'mits', 'tenzij', 'voor zover', 'met uitzondering van' | | **Afleidingsregel** | Regel die nieuwe feiten/waarden afleidt (beslis-, reken- of specialisatieregel). *Hoe wordt iets berekend/bepaald?* | 'verminderd met', 'vermeerderd met', 'bedraagt', 'wordt gesteld op', 'het gezamenlijke bedrag van' | | **Variabele en variabelewaarde** | Kenmerk dat per geval een andere waarde kan hebben (+ die waarde). | Getal, datum, tekst, enumeratie (limitatieve opsomming) of booleaanse waarde (ja/nee) | | **Parameter en parameterwaarde** | Vaste waarde, gelijk voor allen over een periode (+ die waarde). 'Constante.' | Tarief, percentage, (drempel)bedrag, vrijstelling met vaste waarde over een periode | | **Operator** | Bewerking, vergelijking of logische verbinding. | Reken: 'som van', 'vermeerderd met'; vergelijk: 'groter dan', 'gelijk aan'; logisch: 'en', 'of', 'niet', 'ten minste' | | **Tijdsaanduiding** | Tijdstip of tijdvak (geldigheid, peildatum, termijn). | Concrete datum, 'kalenderjaar', 'maand', 'week'. *Meest specifieke klasse: wint van variabele/parameter.* | | **Plaatsaanduiding** | Plaats/gebied dat het toepassingsbereik bepaalt. | 'Nederland', 'de gemeente Amsterdam', 'een lidstaat van de EU'. *Wint ook van variabele/parameter.* | | **Delegatiebevoegdheid en delegatie-invulling** | Bevoegdheid/opdracht om nadere regels te stellen (+ de regeling die dat invult). | 'Bij (of krachtens) algemene maatregel van bestuur/ministeriële regeling worden regels gesteld' (verplicht); 'kunnen regels worden gesteld' (facultatief) | | **Brondefinitie** | Begripsomschrijving die expliciet in de wet staat en een term eenduidig betekent. | Definitieartikel vooraan de wet ('In deze wet wordt verstaan onder…') | Vuistregels bij het classificeren: - **Bij samenloop kiest de meest specifieke klasse.** Een datum die de geldigheid duidt is een *tijdsaanduiding*, geen variabele; een gebied is een *plaatsaanduiding*. - **'bij of krachtens'** in een delegatiebevoegdheid duidt op mogelijke subdelegatie (amvb → ministeriële regeling). Noteer dat: de gedelegeerde regeling hoort tot het werkgebied en moet later apart geanalyseerd worden. - **Twijfel je tussen twee klassen?** Kies de best passende, noteer het alternatief in de toelichting, en neem het op bij de validatiepunten (stap 4). Forceer niets. Vat daarna kort samen hoe de klassen *samenhangen* rond de centrale klassen (rechtsbetrekking en rechtsfeit): wie is rechthebbende, wie plichthebbende, welk rechtsobject, onder welke voorwaarden. Dit is de "structuur" die activiteit 2 zichtbaar maakt. ## Stap 2b — Review-checkpoint na activiteit 2 Wetsanalyse is multidisciplinair werk: de analist (jurist/informatieanalist) hoort de markeringen en classificaties te valideren vóórdat je betekenis gaat vaststellen. Dit is een **iteratieve lus**: je verwerkt feedback en toont het herziene resultaat opnieuw, tot de analist akkoord is zonder opmerkingen. Zo kan de analist controleren of zijn correcties geland zijn. Lees `references/review-checkpoints.md` voor het datacontract; in het kort, met `N` = rondenummer (start op 1): Schrijf alle output van deze analyse in één analysemap onder `analyses/`. Noem die map naar de **BWB-id in kleine letters**: `-art[-lidN]`, bijv. `bwbr0004770-art9-lid2`. De `werk/`-paden hieronder zijn relatief aan die analysemap. 1. Schrijf het tussenresultaat naar `werk/activiteit-2/ronde-{N}/analyse.json` (markeringen met **stabiele id's**, leden-tekst, samenhang) volgens het schema in de referentie. Overschrijf eerdere rondes niet; houd id's gelijk aan de vorige ronde. 1b. Voer de pre-check uit op de zojuist geschreven analyse.json: `python "/scripts/validate_analyse.py" --input werk/activiteit-2/ronde-{N}/analyse.json --activiteit 2` - Exit 2 (fouten): herstel de gemelde fouten vóórdat je de server start. Bij `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1`: log de fouten maar blokkeer niet — ga door. - Exit 1 (waarschuwingen): ga door; toon de waarschuwingen als context bij de review. - Exit 0: ga direct door. 2. Start de review-server in de achtergrond. Ronde 1: `python "/scripts/review_server.py" --input werk/activiteit-2/ronde-1/analyse.json --activiteit 2 --feedback-out werk/activiteit-2/ronde-1/feedback.json --ronde 1` Ronde 2+: voeg `--ronde {N}` en `--vorige werk/activiteit-2/ronde-{N-1}` toe, zodat de analist per item zijn vorige feedback en de vorige versie ziet. 3. Geef de analist de URL (`http://localhost:3118`) en **rond je beurt af**: vraag de analist de review te bekijken, per item of in het algemeen feedback te geven, en **"Akkoord"** of **"Verstuur feedback"** te klikken. Ga niet zelf verder. 4. Zodra de analist bevestigt dat die klaar is: lees `werk/activiteit-2/ronde-{N}/feedback.json`. - Bij `akkoord` **zonder** items en **zonder** algemene feedback: stop de server, de lus is klaar — ga door naar activiteit 3. - Anders: verwerk **elke** per-item-correctie en de algemene feedback (herclassificeren, toelichting bijstellen, markeringen toevoegen/verwijderen), stop de server, verhoog `N` en ga terug naar stap 1. Noteer per ronde wat je wijzigde voor de reviewlog. 5. **Veiligheidscap:** stop na maximaal 6 rondes, ook als er nog feedback is; meld dit en neem de resterende punten op bij de aandachtspunten voor validatie. Sla deze hele lus alleen over als `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1` in de omgeving staat (alleen voor geautomatiseerde tests): schrijf dan één keer `ronde-1/analyse.json` en noteer in het rapport dat de reviews zijn overgeslagen. ## Stap 3 — Activiteit 3: begrippen en afleidingsregels Lees `references/begrippen-en-afleidingsregels-opstellen.md` voordat je begrippen en regels opstelt; dat bevat de werkwijze en voorbeelden. In het kort: **3a Begrippen.** Maak per uniek, betekenisdragend element (vooral rechtssubjecten, rechtsobjecten, rechtsbetrekkingen, rechtsfeiten en variabelen) een begrip met: een unieke **begripsnaam**, een **definitie** (hergebruik een *brondefinitie* letterlijk als die er is; anders formuleer je een werkdefinitie en markeer je dat als interpretatie), een kort **voorbeeld**, en **kenmerken/relaties** (bv. "rechtssubject X is rechthebbende van rechtsbetrekking Y"). Elk begrip verwijst naar de markering(en) en vindplaats waarop het berust (traceerbaarheid). **3b Afleidingsregels.** Leg per regel vast: een **naam**, het **type** (beslisregel → ja/nee of waar/onwaar; rekenregel → een berekend bedrag/getal; specialisatieregel → behoort tot doelgroep), de **uitvoervariabele**, de **invoervariabelen** en **parameters**, de **voorwaarden**, en een gestructureerde **formulering** (leesbaar pseudo, met de operatoren expliciet). Verwijs naar de bron. Houd parameters (vaste waarden) en variabelen (per geval verschillend) uit elkaar. ## Stap 3b — Review-checkpoint na activiteit 3 Net als na activiteit 2: laat de begrippen en afleidingsregels door de analist valideren voordat je het eindrapport opmaakt — als dezelfde **iteratieve lus**, tot akkoord zonder opmerkingen (zie `references/review-checkpoints.md`). Met `N` = rondenummer: 1. Schrijf `werk/activiteit-3/ronde-{N}/analyse.json` (begrippen + afleidingsregels met **stabiele id's**, concept-validatiepunten). Overschrijf eerdere rondes niet. 1b. Voer de pre-check uit: `python "/scripts/validate_analyse.py" --input werk/activiteit-3/ronde-{N}/analyse.json --activiteit 3` - Exit 2 (fouten): herstel vóórdat je de server start. Bij `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1`: log de fouten maar blokkeer niet — ga door. - Exit 1 (waarschuwingen): ga door; toon als context bij de review. - Exit 0: ga direct door. 2. Start de server met `--input werk/activiteit-3/ronde-{N}/analyse.json --activiteit 3 --feedback-out werk/activiteit-3/ronde-{N}/feedback.json --ronde {N}`; vanaf ronde 2 ook `--vorige werk/activiteit-3/ronde-{N-1}`. 3. Geef de URL, **pauzeer**, en wacht op bevestiging van de analist. 4. Lees `werk/activiteit-3/ronde-{N}/feedback.json`. Bij `akkoord` zonder items en zonder algemene feedback: stop de server, de lus is klaar. Anders: verwerk de feedback, stop de server, verhoog `N` en herhaal vanaf stap 1. Noteer de wijzigingen per ronde voor de reviewlog. Veiligheidscap: maximaal 6 rondes. Dezelfde `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1`-uitzondering geldt (één keer `ronde-1/analyse.json` schrijven, lus overslaan). ## Stap 4 — Rapport opstellen Het rapport bestaat uit een `rapport.json` (primaire bron) die via een lokale HTML-viewer wordt getoond. De Markdown-versie is beschikbaar als downloadknop in die viewer. Volg onderstaande stappen precies; type niets over uit de analyse.json's. **Stap 4a — Bouw rapport.json (zonder vrije tekstvelden)** ```bash python "/scripts/build_rapport_json.py" \ --werk \ --out /rapport.json ``` Het script kiest per activiteit automatisch de hoogste ronde en combineert act-2 en act-3 tot één `rapport.json`. De drie vrije tekstvelden (reviewlog act. 2, reviewlog act. 3, aandachtspunten) zijn nog leeg; het script meldt hoeveel er ontbreken. **Stap 4b — Genereer de vrije tekstvelden** Schrijf op basis van de feedback.json's en de validatiepunten in act-3: 1. **Reviewlog activiteit 2** — wat is per ronde gewijzigd op grond van de feedback? Bij 1 ronde direct akkoord: `"1 ronde — direct akkoord, geen wijzigingen."`. Was de review overgeslagen via `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1`: noteer dat expliciet. 2. **Reviewlog activiteit 3** — idem voor activiteit 3. 3. **Aandachtspunten voor multidisciplinaire validatie** — gestructureerde synthese van de interpretatiekeuzes, open normen, openstaande delegaties, aannames en wat buiten scope valt. Gebruik de `validatiepunten`-array uit act-3 en de `twijfel`-velden in de markeringen, begrippen en afleidingsregels als bronmateriaal. Dit is geen bijzaak — het is wat de analyse bruikbaar en eerlijk maakt als hulpmiddel. **Stap 4c — Voeg de vrije tekstvelden in** ```bash python "/scripts/build_rapport_json.py" \ --werk \ --out /rapport.json \ --reviewlog-act2 "" \ --reviewlog-act3 "" \ --aandachtspunten "" ``` **Stap 4d — Start de rapport-viewer** ```bash python "/scripts/rapport_server.py" \ --input /rapport.json ``` Voeg `--no-browser` toe als `WETSANALYSE_NO_REVIEW=1` in de omgeving staat. Geef de analist de URL (`http://localhost:3119`) en **pauzeer**: vraag de analist het rapport te bekijken, eventueel de §4-velden bij te stellen en op **Opslaan** te klikken, en de Markdown te downloaden via **Download Markdown**. Ga niet zelf door tot de analist bevestigt. De analist stopt de server zelf via Ctrl+C in de terminal. Na bevestiging van de analist is het rapport gereed. ## Kwaliteitscheck voordat je oplevert - Is elke markering, elk begrip en elke regel herleidbaar naar artikel + lid (en bronreferentie)? - Zijn alle klassen uit het JAS, en geen verzonnen klassen? - Zijn brondefinities opgehaald en hergebruikt waar de bepaling naar gedefinieerde termen verwijst? - Zijn interpretatiekeuzes en twijfel expliciet benoemd in plaats van weggepoetst? - Zijn beide iteratieve review-checkpoints doorlopen tot de analist akkoord was zonder opmerkingen (of bewust overgeslagen via `WETSANALYSE_NO_REVIEW`), en is de feedback per ronde verwerkt en in de reviewlog vastgelegd? - Klopt de letterlijke wettekst met de bron (geen parafrase als citaat)? ## Diagnose bij falen Dit gaat **niet** over gewone review-feedback: feedback die niet meteen "akkoord" is, is het normale proces — verwerk die in de volgende ronde (stap 2b/3b). Maar gaat het om *onbetrouwbaarheid of storing* — verzonnen wettekst, een niet-bestaande JAS-klasse, een overgeslagen reviewstop, een MCP die niets teruggeeft, of een lus die niet convergeert — verdenk dan niet het model maar de harness eromheen. Loop de vier hendels langs: Context (wat zag het model?), Tools (wat kon het doen?), Loop (hoe bewoog het?) en Governance (wat hield het in toom?). Gebruik de symptoom→hendel-tabel in `references/harness-diagnose.md`.